
Nén video và ảnh cho web: 11 cấu hình, đo PSNR thật
Encode thật 12 giây video qua 11 cấu hình: preset medium chậm hơn fast 17% mà chỉ hơn 0,14 dB. Kèm bảng CRF, so sánh H.264/H.265/AV1 và WebP/AVIF.
Tôi encode cùng một video 12 giây bằng 11 cấu hình khác nhau rồi đo PSNR từng bản. Kết quả có một điều làm tôi bất ngờ: preset medium gần như không tốt hơn fast, trong khi ultrafast tệ hơn hẳn ở cùng mức CRF.
Bài này đưa số đo thật để bạn chọn đúng cấu hình, thay vì chép tham số từ blog cũ.
Bảng kết quả: quét CRF ở preset medium
Video nguồn: 1080×1920, 30 fps, 12 giây, H.264 CRF 18, 15,4 MB, bitrate 10.283 kbps.
| CRF | Dung lượng | Bitrate | PSNR | Thời gian |
|---|---|---|---|---|
| 18 | 14,38 MB | 10.055 kbps | 50,90 dB | 7,3 s |
| 23 | 9,17 MB | 6.409 kbps | 44,57 dB | 6,8 s |
| 28 | 4,36 MB | 3.051 kbps | 40,00 dB | 6,1 s |
| 32 | 2,51 MB | 1.753 kbps | 37,71 dB | 6,4 s |
| 36 | 1,66 MB | 1.163 kbps | 36,30 dB | 5,6 s |
Nhận xét: từ CRF 28 lên 32, dung lượng giảm 42% nhưng PSNR chỉ mất 2,3 dB. Từ 32 lên 36, giảm 34% nhưng chỉ mất 1,4 dB. Đây là vùng hiệu quả nhất.
Còn từ 18 xuống 23: giảm 36% dung lượng, mất 6,3 dB. Đắt hơn nhiều so với việc đi từ 32 lên 36.

Bảng kết quả: quét preset ở CRF 23
| Preset | Dung lượng | Bitrate | PSNR | Thời gian |
|---|---|---|---|---|
| ultrafast | 21,91 MB | 15.318 kbps | 51,41 dB | 1,8 s |
| veryfast | 7,98 MB | 5.578 kbps | 42,70 dB | 3,6 s |
| fast | 9,20 MB | 6.431 kbps | 44,43 dB | 6,5 s |
| medium | 9,17 MB | 6.409 kbps | 44,57 dB | 7,6 s |
| slow | 9,00 MB | 6.289 kbps | 44,64 dB | 11,4 s |
Đây là phần đáng chú ý nhất:
- fast → medium: dung lượng gần như y hệt (9,20 → 9,17 MB), PSNR tăng 0,14 dB, nhưng chậm hơn 17%. Không đáng.
- medium → slow: dung lượng giảm 1,9%, PSNR tăng 0,07 dB, nhưng chậm hơn 50%. Rất không đáng.
- ultrafast: nhanh gấp 4 lần nhưng file lớn gấp 2,4 lần ở cùng CRF. Nghĩa là CRF 23 với ultrafast cho chất lượng tương đương CRF 18 với medium nhưng file vẫn lớn hơn.
- veryfast: nhanh gấp 2 lần medium, file nhỏ hơn (7,98 MB), nhưng PSNR mất 1,87 dB. Đây là đánh đổi hợp lý nếu bạn cần tốc độ.
Kết luận thực dụng: dùng fast cho mọi trường hợp thường ngày. Chỉ dùng slow khi encode một lần và phát hành nhiều lần.
So sánh codec: H.264 vs H.265 vs AV1
| Codec | Tham số | Dung lượng | Bitrate | PSNR | Thời gian |
|---|---|---|---|---|---|
| H.264 | medium, crf 28 | 4,36 MB | 3.051 kbps | 40,00 dB | 6,1 s |
| H.265 | medium, crf 28 | 6,99 MB | 4.886 kbps | 41,83 dB | 21,8 s |
| AV1 | libaom, crf 35 | 5,72 MB | 3.997 kbps | 43,30 dB | 138 s |
Đây là kết quả ngược với kỳ vọng thông thường, và tôi phải nói rõ vì sao:
- H.265 ở CRF 28 lại lớn hơn H.264 ở CRF 28. Lý do: thang CRF của hai codec không tương đương. CRF 28 của x265 cho chất lượng cao hơn CRF 28 của x264 (PSNR 41,83 so với 40,00). Nếu muốn so sánh công bằng, phải dùng CRF 31–32 cho x265.
- AV1 chậm nhất nhưng nén tốt nhất. Cùng PSNR ~43, AV1 chỉ cần 5,72 MB trong khi H.264 cần khoảng 8 MB. Nhưng 138 giây so với 6,1 giây — chậm gấp 22,6 lần, và chậm gấp 6,3 lần so với H.265 (21,8 giây).
Bài học: đừng so sánh codec ở cùng số CRF. Phải so ở cùng PSNR hoặc cùng bitrate, nếu không kết luận sẽ sai hoàn toàn.
Chọn tham số theo mục đích
| Mục đích | CRF | Preset | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Lưu trữ, giữ chất lượng gốc | 18–20 | slow | file lớn, chỉ encode một lần |
| Đăng YouTube | 20–22 | fast | YouTube sẽ encode lại, đừng nén quá tay |
| Web, video dọc | 26–28 | fast | điểm cân bằng tốt nhất |
| Xem trên điện thoại, mạng yếu | 30–32 | fast | PSNR 37,71 dB vẫn chấp nhận được |
| Preview, bản nháp | 36 | ultrafast | nhanh nhất, file nhỏ nhất |
Ba cái bẫy thực tế
1. PSNR không đo cảm nhận. PSNR 36 dB nghe có vẻ thấp, nhưng với video chuyển động nhiều, mắt người khó phân biệt với 40 dB. Ngược lại, video có vùng màu phẳng lớn (như slide, hoạt hình) có thể bị banding rõ ở PSNR 40 dB — thứ PSNR không bắt được.
Nếu cần đo đúng cảm nhận, dùng VMAF. FFmpeg có hỗ trợ:
ffmpeg -i test.mp4 -i ref.mp4 -lavfi libvmaf -f null -
VMAF cho điểm 0–100, trong đó 93+ là "không phân biệt được với gốc".
2. CRF không đảm bảo dung lượng. CRF là chế độ chất lượng cố định — file lớn nhỏ tuỳ nội dung. Video nhiều chuyển động sẽ ra file lớn hơn nhiều so với video tĩnh ở cùng CRF. Nếu cần dung lượng chính xác, dùng -b:v hai lượt:
ffmpeg -y -i in.mp4 -c:v libx264 -b:v 3M -pass 1 -an -f null /dev/null
ffmpeg -y -i in.mp4 -c:v libx264 -b:v 3M -pass 2 -c:a aac out.mp4
3. Không có -pix_fmt yuv420p thì nhiều trình duyệt không phát. Đây là lỗi phổ biến nhất khi xuất video cho web. Video encode từ nguồn 4:4:4 hoặc 10-bit sẽ ra file mà Chrome không mở được, dù VLC vẫn chạy.
Luôn thêm -pix_fmt yuv420p khi đích là web.
Lệnh chuẩn cho web
ffmpeg -nostdin -i input.mp4 \\
-c:v libx264 -preset fast -crf 27 \\
-pix_fmt yuv420p \\
-movflags +faststart \\
-c:a aac -b:a 128k \\
-vf "scale='min(1080,iw)':-2" \\
output.mp4
| Tham số | Vì sao cần |
|---|---|
-pix_fmt yuv420p | tương thích trình duyệt |
-movflags +faststart | đưa metadata lên đầu, phát được ngay không cần tải hết |
scale='min(1080,iw)':-2 | giới hạn chiều rộng, -2 đảm bảo chiều cao chia hết cho 2 |
-b:a 128k | đủ tốt cho giọng nói, không phí dung lượng |
Thiếu +faststart là lỗi rất hay gặp: video tải xong mới phát, thay vì phát ngay từ giây đầu.

Nén ảnh: WebP, AVIF hay JPEG
Tôi cũng đo trên một ảnh minh hoạ thật 768×768 (PNG gốc 405 KB):
| Định dạng | Dung lượng | % so PNG | PSNR | Thời gian |
|---|---|---|---|---|
| PNG optimize | 388,1 KB | 95,9% | ∞ | — |
| JPEG q95 | 101,9 KB | 25,2% | 47,68 dB | — |
| JPEG q85 | 74,2 KB | 18,3% | 39,57 dB | — |
| WebP q90 | 48,8 KB | 12,1% | 42,77 dB | 1,2 s |
| WebP q80 | 31,0 KB | 7,7% | 39,53 dB | 1,4 s |
| AVIF q60 | 23,1 KB | 5,7% | 39,50 dB | 1,6 s |
| AVIF q45 | 14,8 KB | 3,7% | 36,89 dB | 1,5 s |
Điểm quan trọng: đừng so sánh ở "cùng quality số" — thang điểm của mỗi định dạng khác nhau. Phải so ở cùng PSNR:
- Ở mức ~39,5 dB: JPEG q85 cần 74,2 KB, WebP q80 chỉ cần 31,0 KB → nhỏ hơn 58%, AVIF q60 cần 23,1 KB → nhỏ hơn 69%
- Ở mức chất lượng cao ~47 dB: JPEG q95 đạt 101,9 KB với 47,68 dB; WebP q90 chỉ 48,8 KB nhưng dừng ở 42,77 dB — muốn WebP đạt 47 dB phải dùng q95+, và khi đó dung lượng không còn cách biệt nhiều
Kết luận: WebP tiết kiệm ~58% so với JPEG ở cùng chất lượng. AVIF tiết kiệm thêm ~25% so với WebP nữa, nhưng thời gian encode lâu hơn và Safari cũ không hỗ trợ.
Với web hiện nay, WebP là lựa chọn an toàn nhất: hỗ trợ 97%+ trình duyệt, tiết kiệm hơn nửa dung lượng.
Phù hợp với ai
Đọc bài này nếu:
- Bạn đang phải nén video/ảnh cho web và cần biết nên đặt tham số nào.
- Bạn đã từng thấy video 30 giây mà nặng 50 MB và không hiểu vì sao.
- Bạn cần so sánh codec một cách công bằng, không bị lừa bởi con số CRF.
Bỏ qua nếu:
- Bạn dùng dịch vụ nén tự động (Cloudflare Stream, Mux) — họ lo phần này.
- Bạn không quan tâm dung lượng, chỉ cần chất lượng tối đa — dùng CRF 16, preset slow.
Ba điều tôi học được
1. Preset medium gần như vô dụng so với fast. Chênh 0,14 dB PSNR, chênh 0,3% dung lượng, nhưng chậm hơn 17%. Tôi đã dùng medium nhiều năm mà không kiểm tra.
2. So sánh codec ở cùng CRF là sai phương pháp. H.265 CRF 28 cho chất lượng cao hơn H.264 CRF 28 nhưng file lớn hơn — điều này khiến nhiều người kết luận "H.265 tệ hơn", trong khi thực tế nó tốt hơn nếu so đúng cách.
3. CRF 32 là điểm ngọt bị bỏ qua. Giảm 83% dung lượng so với CRF 18 (14,38 MB → 2,51 MB). Đánh đổi là mất 13,19 dB PSNR — con số nghe lớn, nhưng 37,71 dB vẫn tốt cho video xem trên điện thoại. Nhiều người mặc định CRF 23 mà không thử thấp hơn, dù ở 32 vẫn dư chất lượng cho phần lớn nội dung mạng xã hội.
Nguồn tham khảo
- FFmpeg — tài liệu chính thức — Tham số libx264, CRF, preset, movflags
- FFmpeg — hướng dẫn encode H.264 — Bảng CRF và preset chính thức của nhóm FFmpeg
- FFmpeg — bộ lọc psnr — Cách tính PSNR giữa hai video, dùng trong mọi phép đo của bài
- Netflix — VMAF — Chỉ số đánh giá chất lượng theo cảm nhận, bổ sung cho PSNR
- Google — WebP — Cách WebP nén, so sánh với JPEG và PNG
- AOMedia — AVIF — Đặc tả AVIF, mức hỗ trợ trình duyệt
- Mozilla — định dạng ảnh web — Bảng hỗ trợ trình duyệt cho WebP, AVIF, JPEG